اندومتریوز چیست؟ اندومتریوز یک بیماری التهابی و مزمن است که در آن بافتی شبیه پوشش داخلی رحم، در خارج از حفره رحم رشد میکند. این ضایعات بیشتر در تخمدانها، لولههای رحمی و لگن دیده میشوند و میتوانند درد، چسبندگی و مشکلات باروری ایجاد کنند. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و گاهی بیماری بدون علامت باقی میماند.
بافت اندومتریوز به تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی پاسخ میدهد؛ اما مانند بافت داخل رحم مسیر طبیعی برای دفع ندارد. به همین دلیل التهاب موضعی، درد و در برخی افراد چسبندگی میان اندامهای لگنی ایجاد میشود. درد شدید قاعدگی طبیعی تلقی نمیشود و بهتر است ارزیابی پزشکی شود.
اندومتریوز چیست و کدام نواحی را درگیر میکند؟
در اندومتریوز، بافت شبهآندومتر میتواند روی سطح لگن، تخمدانها و رباطهای اطراف رحم قرار بگیرد. در موارد کمتر، روده، مثانه یا بخشهای عمقی لگن نیز ممکن است درگیر شوند. اگر ضایعه در تخمدان خونریزیهای مکرر داشته باشد، ممکن است اندومتریوما یا کیست شکلاتی ایجاد شود.
اندومتریوز با کیست تخمدان یکی نیست؛ اما اندومتریوما یکی از شکلهای اندومتریوز تخمدانی است. برای بررسی تفاوت انواع کیست و انتخاب مسیر ارزیابی، صفحه بهترین دکتر درمان کیست تخمدان در اصفهان میتواند راهنمای مناسبی باشد.
انواع اندومتریوز
- اندومتریوز سطحی لگن: ضایعات کمعمق روی پرده پوشاننده لگن.
- اندومتریومای تخمدان: کیست حاوی خون قدیمی در تخمدان که به کیست شکلاتی هم شناخته میشود.
- اندومتریوز عمیق: ضایعاتی که به بافتهای عمقیتر نفوذ میکنند و گاهی روده، مثانه یا حالب را درگیر میسازند.
مرحلهبندی بیماری بر اساس محل، عمق و گستردگی ضایعات انجام میشود؛ با این حال شدت درد لزوماً نشاندهنده مرحله اندومتریوز نیست. ممکن است فردی با ضایعات محدود درد زیادی داشته باشد یا برعکس.
علائم اندومتریوز چیست؟
شایعترین علامت اندومتریوز، درد لگنی است که معمولاً پیش از شروع قاعدگی یا در طول آن بیشتر میشود. الگوی درد، محل ضایعات و برنامه فرد برای بارداری در تصمیمگیری پزشک اهمیت دارد.
علائم شایع اندومتریوز
- درد شدید قاعدگی که با گذر زمان بدتر میشود یا به مسکنهای معمول پاسخ کافی نمیدهد
- درد مداوم یا دورهای در لگن و پایین شکم
- درد هنگام یا پس از رابطه جنسی
- درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار، بهویژه همزمان با قاعدگی
- خونریزی شدید قاعدگی یا لکهبینی بین دو قاعدگی
- نفخ، تهوع، یبوست یا اسهال دورهای، بهخصوص در زمان پریود
- خستگی و کاهش کیفیت زندگی
- مشکل در بارداری
علائم اندومتریوز میتوانند با فیبروم رحمی، کیست تخمدان، عفونت لگنی یا مشکلات گوارشی همپوشانی داشته باشند. اگر خونریزی غیرعادی یا احساس فشار لگنی دارید، بررسی افتراقی توسط متخصص ضروری است؛ همچنین میتوانید فهرست بهترین دکتر درمان فیبروم رحمی در اصفهان را مشاهده کنید.
علت اندومتریوز و عوامل خطر آن
علت اندومتریوز هنوز بهطور کامل مشخص نیست و احتمالاً مجموعهای از عوامل ژنتیکی، هورمونی، ایمنی و محیطی در بروز آن نقش دارند. قاعدگی برگشتی، یعنی بازگشت بخشی از خون قاعدگی از راه لولههای رحمی به لگن، یکی از توضیحهای مطرح است؛ اما بهتنهایی علت بیماری را توضیح نمیدهد.
عوامل مرتبط با افزایش احتمال ابتلا
- سابقه اندومتریوز در مادر، خواهر یا دیگر خویشاوندان درجه یک
- شروع قاعدگی در سن پایین
- چرخههای قاعدگی کوتاه یا خونریزیهای طولانی و شدید
- برخی ناهنجاریهای مسیر خروج خون قاعدگی
وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست. همچنین اندومتریوز مسری نیست و از راه رابطه جنسی منتقل نمیشود.
تشخیص اندومتریوز چگونه انجام میشود؟
تشخیص اندومتریوز با گفتوگو درباره علائم، معاینه و تصویربرداری آغاز میشود. پزشک به زمان شروع درد، ارتباط آن با قاعدگی، درد هنگام رابطه و علائم ادراری یا گوارشی توجه میکند. تشخیص بهموقع میتواند از طولانی شدن درد و انتخاب درمان نامناسب جلوگیری کند.
روشهای بررسی اندومتریوز
- شرح حال و معاینه لگنی: برای بررسی حساسیت، توده یا محدودیت حرکت رحم.
- سونوگرافی ترانسواژینال: در شناسایی اندومتریوما و برخی موارد درگیری عمقی مفید است؛ اما سونوگرافی طبیعی، اندومتریوز سطحی را کاملاً رد نمیکند.
- MRI لگن: در موارد مشکوک به درگیری عمیق، روده یا مثانه و برای برنامهریزی جراحی کاربرد دارد.
- لاپاراسکوپی: در شرایط منتخب، بهویژه وقتی علائم ادامهدار است یا جراحی درمانی مدنظر قرار دارد، امکان مشاهده مستقیم ضایعات و نمونهبرداری را فراهم میکند.
آزمایش خون بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست. همچنین پاپاسمیر آزمایش تشخیص اندومتریوز نیست و برای غربالگری تغییرات دهانه رحم انجام میشود. برای آشنایی با این خدمت، به صفحه بهترین دکتر پاپ اسمیر در اصفهان مراجعه کنید. در صورت مشاهده ضایعه مشکوک دهانه رحم، ممکن است کولپوسکوپی لازم شود؛ فهرست بهترین دکتر کولپوسکوپی در اصفهان نیز در دسترس است.
درمان اندومتریوز چیست؟
درمان اندومتریوز بر اساس شدت درد، محل درگیری، سن، پاسخ به درمانهای قبلی و تمایل شما به بارداری انتخاب میشود. هدف درمان میتواند کاهش درد، کنترل خونریزی، حفظ باروری یا برداشتن ضایعات باشد. هیچ روش واحدی برای همه افراد مناسب نیست.
درمان دارویی
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است برای کاهش درد تجویز شوند، اما ضایعات اندومتریوز را از بین نمیبرند. درمانهای هورمونی مانند قرصهای ترکیبی جلوگیری، پروژستینها یا آییودی حاوی لوونورژسترل میتوانند درد و خونریزی را کاهش دهند.
داروهای مؤثر بر هورمون GnRH در موارد منتخب و مقاوم به درمان استفاده میشوند. این داروها ممکن است گرگرفتگی، خشکی واژن یا کاهش تراکم استخوان ایجاد کنند؛ بنابراین مصرف آنها باید با نظر متخصص و پیگیری منظم باشد. اگر قصد بارداری دارید، پیش از شروع درمان هورمونی حتماً این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
جراحی اندومتریوز
لاپاراسکوپی میتواند برای برداشتن یا تخریب ضایعات، آزادسازی چسبندگیها و درمان اندومتریوما به کار رود. جراحی معمولاً برای درد شدید مقاوم، توده مشکوک، درگیری عمیق یا برخی شرایط مرتبط با باروری بررسی میشود. هر جراحی تخمدان ممکن است بر ذخیره تخمدانی اثر بگذارد؛ به همین دلیل تصمیمگیری باید فردی و با توجه به برنامه بارداری باشد.
هیسترکتومی در برخی موارد محدود و مقاوم، پس از بررسی دقیق و زمانی که فرد برنامه بارداری ندارد، مطرح میشود؛ اما تضمین نمیکند که درد در همه افراد کاملاً برطرف شود. هیستروسکوپی نیز روشی برای مشاهده داخل رحم است و بهطور معمول ابزار اصلی تشخیص ضایعات خارج رحم محسوب نمیشود. برای آشنایی با موارد کاربرد آن، صفحه بهترین دکتر هیستروسکوپی در اصفهان را ببینید.
اندومتریوز و ناباروری؛ آیا بارداری ممکن است؟
اندومتریوز و ناباروری با هم ارتباط دارند، اما ابتلا به این بیماری به معنای ناتوانی قطعی در بارداری نیست. التهاب، چسبندگی لگنی، تغییر عملکرد لولهها یا درگیری تخمدان ممکن است بر باروری اثر بگذارند. بسیاری از افراد مبتلا بهصورت طبیعی یا با کمک درمانهای پزشکی باردار میشوند.
برای انتخاب بین پیگیری طبیعی، جراحی، IUI یا IVF، پزشک سن، مدت تلاش برای بارداری، ذخیره تخمدانی، وضعیت لولهها و شدت بیماری را بررسی میکند. اگر پس از یک سال رابطه منظم بدون پیشگیری باردار نشدهاید، یا سن شما بالای ۳۵ سال است و شش ماه تلاش بینتیجه بوده، ارزیابی تخصصی توصیه میشود. برای بررسی مسیرهای درمانی، صفحه بهترین دکتر درمان ناباروری و نازایی در اصفهان مفید است.
در اندومتریوز و بارداری ممکن است علائم بعضی افراد موقتاً کمتر شود، اما بارداری درمان قطعی بیماری نیست. برنامه مراقبت بارداری باید متناسب با شرایط فرد و نظر متخصص زنان تنظیم شود.
چه زمانی باید به متخصص زنان مراجعه کنید؟
اگر درد یا خونریزی قاعدگی زندگی روزمره، کار، تحصیل یا روابط شما را مختل کرده است، مراجعه به متخصص زنان را به تأخیر نیندازید. برای انتخاب پزشک، میتوانید فهرست بهترین دکتر متخصص زنان و زایمان در اصفهان و نیز بهترین دکتر درمان اندومتریوز در اصفهان را بررسی کنید.
- درد قاعدگی شدید یا رو به افزایش
- درد لگنی بیش از چند ماه
- درد هنگام رابطه جنسی، دفع ادرار یا مدفوع
- خونریزی بسیار شدید، طولانی یا بین قاعدگیها
- مشکل در بارداری
- خون در ادرار یا مدفوع همزمان با قاعدگی
درد ناگهانی و شدید شکم، غش، تب، استفراغ مداوم یا خونریزی خیلی شدید نیاز به ارزیابی فوری دارد. برای آشنایی بیشتر با پزشکان و خدمات مرتبط با سلامت زنان، به مدیسا مراجعه نمایید.
